Laten we ons leven beschermen, niet hun winst!

Vierde Internationale 19 maart 2020

De coronaviruspandemie is een dramatisch volksgezondheidsprobleem en het menselijk leed dat
wordt veroorzaakt zal enorm zijn. In West-Europa staan de gezondheidsstelsels al op de rand van
verstikking. Als de ziekte zich massaal verspreidt in landen in het zuiden van de wereld, waarvan
de toch al zwakke of zeer kwetsbare volksgezondheidsstelsels vreselijk zijn ondermijnd door
veertig jaar neoliberaal beleid, zal het aantal sterfgevallen zeer hoog zijn.

Het is nu al de ernstigste pandemie sinds een eeuw. Het aantal sterfgevallen als gevolg van de
zogenaamde Spaanse griep van 1918-1919 is weliswaar moeilijk in te schatten, maar was toch
aanzienlijk en vooral opvallend onder jongvolwassenen. De gevolgen ervan waren, vlak na de
Eerste Wereldoorlog, bijzonder ernstig. De snelle uitbreiding van de Covid-19 pandemie kan met
name worden verklaard door de verzwakking van de weerstand van de bevolking ertegen, als
gevolg van de neoliberale orde en de toename van de onzekerheid, in een context van toename
van internationale handel als gevolg van kapitalistische globalisering, veralgemeende
commercialisering en het primaat van de wet van het winstbejag.

Dit nieuwe coronavirus werd al in november 2019 ontdekt in China. De artsen en wetenschappers
die aan de alarmbel trokken, werden in eerste instantie onderdrukt en tot zwijgen gebracht. Als
de Chinese Communistische Partij onmiddellijk had gereageerd, was het gevaar van een epidemie
misschien in de kiem gesmoord.

Het beleid van ontkenning van het gevaar is niet uniek voor het Chinese regime. In de Verenigde
Staten bespotte Donald Trump dit ‘buitenlandse virus’. Terwijl Brazilië al ondergedompeld was in
de pandemie, verklaarde Jair Bolsonaro dat ‘het verbieden van voetbalwedstrijden hysterie is’ en
hij keerde zich tegen wetten en richtlijnen van de gezondheidsautoriteiten om deel te nemen aan
een demonstratie tegen justitie en het parlement. In het Verenigd Koninkrijk pleitte Boris Johnson
in eerste instantie voor ‘groepsimmuniteit’ (waardoor het virus zich kan verspreiden zodat de
epidemie vrijelijk haar intrinsieke grenzen bereikt, als zo’n 70% van de bevolking besmet is). Hij
heeft deze hardvochtige en gevaarlijke aanpak moeten wijzigen. Sophie Wilmès, Eerste Minister
van België, heeft zich lange tijd doof gehouden voor elke waarschuwing. De Franse president
heeft de strategische voorraden (beschermende kleding en producten…) niet aangevuld toen de
eerste gevallen zich in januari 2020 voordeden. De regeringen van de weinig getroffen landen in
Oost-Europa trekken geen lering uit de gezondheidscrisis in het westen van het continent. De
Europese Unie is er niet in geslaagd om de meest elementaire solidariteit met het zwaar getroffen
Italië te organiseren, ook al produceert het land niet eens mondkapjes… De belangrijkste reden
voor deze vertraging is dat regeringen de economische activiteit en het goederenverkeer niet in
gevaar willen brengen en slechts een minimum aan middelen willen besteden aan de
bescherming van de bevolking. De wens om door te gaan met het bezuinigingsbeleid in het
offensief van kapitaal tegen arbeid, het schrikbeeld van de recessie, is sterker dan het behoud van
de gezondheid van mensen.

Ondanks de zeer snelle vooruitgang in het medisch- en wetenschappelijk onderzoek is het nog te
vroeg om de evolutie van het SARS-CoV-2-virus te voorspellen: zal het gevoelig zijn voor de komst
van goed weer op het noordelijk halfrond en zal de ziekte terugvallen? Zal het muteren en zo ja,
zal het vitaal blijven of verzwakken? De verspreiding van de ziekte vanuit China heeft
plaatsgevonden op een oost-west-as (met inbegrip van Europa, Iran en de Verenigde Staten),
waar de omstandigheden gunstig waren. Het virus is nu echter ook aanwezig in het Zuiden, waar
het zich zou kunnen vermenigvuldigen, bijvoorbeeld bij de volgende seizoenswisseling, voordat
het weer oplaait in het Noorden. Het zal tijd kosten om een vaccin te ontwikkelen. Het zou
onverantwoordelijk zijn om te verwachten dat Covid-19 op korte termijn op natuurlijke wijze zal
uitsterven.

Het virus verspreidt zich zeer snel. De verhouding tussen het aantal bewezen gevallen van
besmetting en het werkelijke aantal getroffen personen is onbekend bij gebrek aan
routinescreeningstests, maar het gevaar ervan is wel degelijk aangetoond. De mortaliteit van de
ziekte kan van land tot land verschillen. Er wordt gezegd dat de ziekte in 80% van de gevallen
goedaardig is, in 20% ernstig, waaronder in 5% zeer ernstig en dodelijk in ongeveer 2% van de
gevallen. Ouderen en de ziekste mensen zijn niet de enigen die ernstig gevaar lopen. Daar waar
de epidemie explodeert, komen ook jongeren en jongvolwassenen op de intensive care terecht.
De mainstream media en regeringen richten zich op de verschillen in sterftecijfers naar leeftijd,
maar ze zijn voorzichtig om niet de aandacht te vestigen op klassenverschillen en hoe de sterfte
als gevolg van de coronaviruspandemie de mensen zal raken op basis van hun inkomen en
rijkdom. Quarantaine of toegang tot intensieve zorg als je 70 jaar oud en arm bent, is helemaal
niet hetzelfde als wanneer je rijk bent.

Er zijn geen antilichamen tegen het nieuwe coronavirus in de bevolking. De behandeling van de
ernstig zieken is zwaar en vereist de modernste apparatuur en getraind, competent medisch
personeel. Als dit niet lukt (of als het ziekenhuissysteem overbelast is), sterven veel te genezen
patiënten en zullen er nog sterven. Als er geen drastische maatregelen worden genomen, zullen
er bij een besmetting van 4 miljard mensen 80 miljoen mensen sterven.

De Covid-19 pandemie moet daarom zeer serieus worden genomen door alle
progressieve militante netwerken, inclusief onze organisaties. Overal waar de epidemie
zich ontwikkelt, moeten zeer strenge maatregelen worden genomen om de epidemie in
te dammen en de bevolking te beschermen, waardoor dit een prioriteit wordt boven
het functioneren van de kapitalistische economie. Voor alle landen geldt dat er lering
moet worden getrokken uit de eerste slachtoffers om zich voor te bereiden op de
mogelijke ontwikkeling ervan en om regeringen te dwingen echte preventieve
maatregelen op te leggen.

Sterke preventieplannen

In de meeste getroffen landen lopen de regeringen, vanwege een gebrek aan paraatheid, achter
de feiten aan, waarbij ze soms van de nood een deugd maken. Waar ze bestaan, moeten de
preventieplannen worden versterkt en waar dat niet het geval is, moeten ze worden opgesteld.
Deze plannen moeten de reorganisatie van het gezondheidsstelsel in zijn geheel en de mobilisatie
van alle noodzakelijke middelen in geval van een epidemie voorbereiden, en in het bijzonder een
onmiddellijke uitbreiding van het personeel van de gezondheidsdiensten die al zwaar onderbezet
zijn.

Ziekenhuizen werden onderworpen aan opeenvolgende bezuinigingen, verzwakt of zelfs
geprivatiseerd, hoewel ze een van de pijlers zijn in de strijd tegen een epidemie, die te maken
heeft met zware zorg. Particuliere zorgdiensten, de productie van medicijnen en medische
apparatuur moeten worden opgeëist, onder publieke en sociale controle. De regering van de
Spaanse staat heeft de stap gezet om particuliere ziekenhuisbedden op te eisen.
Er moeten strategische voorraden van beschermende kleding, hydro-alcoholische gels en
screeningskits worden aangelegd, met prioriteit voor gezondheidswerkers en andere werknemers
in essentiële beroepen en voor de meest risicovolle sectoren van de bevolking.

Preventieve plannen omvatten ook medisch- en wetenschappelijk onderzoek. Ook hier geldt
echter dat de financiering van onderzoek, met name voor coronavirussen, als gevolg van
bezuinigingen is verminderd of gekort. Alle particuliere bedrijven die op dit gebied werkzaam zijn,
moeten worden genationaliseerd onder overheids- en sociale controle.
Zuid-Korea heeft het nut aangetoond van massale screeningtests om de dynamiek van de
epidemie te begrijpen en zo vroeg mogelijk in te grijpen. De budgettaire beperkingen hebben er
echter toe geleid dat de voorraden van deze tests niet up-to-date zijn gehouden, zelfs niet toen ze
er nog waren, waardoor er dramatische situaties zijn ontstaan. In een situatie van schaarste
moeten de beschermingsmiddelen bij voorrang worden gereserveerd voor het personeel in de
gezondheidszorg, dat desalniettemin wellicht onvoldoende is toegerust, en voor hun
huishoudens.

De levensomstandigheden moeten worden gegarandeerd door opschorting van de betaling van
huur, hypotheek- en nutsvoorzieningen. Alle uitzettingen moeten onmiddellijk worden stopgezet,
er moeten opvangcentra komen met alle nodige voorzieningen voor daklozen en er moeten
leegstaande woningen worden opgeëist om te voorkomen dat mensen in ongezonde gebouwen
terechtkomen. Degenen die op straat leven kunnen zich niet zelf isoleren of geïsoleerd zitten.
De komende economische en sociale crisis, die is ontstaan door de pandemie maar die is
voorbereid door de opeenstapeling van problemen in de kapitalistische economie, mag geen
aanleiding zijn voor een verdere concentratie van rijkdom en de vernietiging van sociale rechten.
Progressieve krachten moeten veeleer aandringen op oplossingen die gebaseerd zijn op de
herverdeling van middelen en op het algemeen belang.

Tot slot moesten er, gezien de explosieve groei van de epidemie, zeer strenge maatregelen
worden genomen om het sociale contact en het reizen te beperken en zo de economische
activiteit drastisch te verminderen. De plannen moeten dus voorzien in massale steun aan de
bevolking om te voorkomen dat de verpaupering toeneemt en om ervoor te zorgen dat niemand
berooid achterblijft in deze tijd van gezondheidscrisis. Dit moet zowel voor werknemers als voor
zelfstandigen gelden. De kosten van deze beperkingen moeten worden gedragen door een
verhoging van de belastingen op de winst en het bedrijfsinkomen, en op grote vermogens.

 

Het vitale belang van sociale zelforganisatie

We moeten van de autoriteiten eisen dat ze alle nodige maatregelen nemen om de gezondheid
en het sociale welzijn van de bevolking te beschermen, maar niets zou gevaarlijker zijn dan alleen
op hen te vertrouwen. De onafhankelijke mobilisatie van de sociale actoren is onontbeerlijk.
De arbeidersbeweging moet strijden voor het stopzetten van alle onnodige productie en
transport, om ervoor te zorgen dat de maximale veiligheidsvoorwaarden voor de gezondheid op
de essentiële werkplekken worden gerespecteerd en dat het inkomen en de contracten van
werknemers volledig worden gehandhaafd in geval van volledige of gedeeltelijke werkloosheid. Er
zijn al stakingen geweest die eisten dat werkplekken waar niet-essentiële producten worden
gemaakt, zoals auto’s, worden gesloten, bijvoorbeeld bij Mercedes Benz in Vitoria in Baskenland.
Elders hebben werknemers in essentiële beroepen, in ziekenhuizen in Frankrijk en bij de vuilnis in
Schotland, actie ondernomen om betere veiligheidsomstandigheden te eisen.
Lokale organisaties hebben een essentiële rol te spelen op vele niveaus. Zij helpen het isolement
te doorbreken waarin mensen zich kunnen bevinden, met name vrouwen, die in perioden van
isolatie waarschijnlijk een nog zwaardere last van huishoudelijke taken en taken in verband met
de zorg voor kinderen op zich zullen moeten nemen. Door racisme, vreemdelingenhaat,
LHBT+fobie te bestrijden kunnen ze ervoor zorgen dat precaire-, migranten-,
ongedocumenteerde- en gediscrimineerde minderheden niet worden uitgesloten van de
bescherming waar ze recht op hebben. Ze kunnen vrouwen helpen voor wie isolatie een dodelijke
isolatie met een gewelddadige partner kan betekenen. Zij kunnen ervoor zorgen dat de dagelijkse
‘sociale afstand’ wordt gerespecteerd.

In verschillende landen, in Groot-Brittannië, in Nederland, in Frankrijk bestaan basisorganisaties
op het niveau van een wijk of een flatgebouw, waarbij degenen die hulp aanbieden en degenen
die hulp nodig hebben (ouderen, gehandicapten, in quarantaine) vaak voor het eerst contact
maken. In Italië zijn gemeenschappen, naast praktische hulp te bieden, samengekomen om het
sociale isolement te doorbreken en solidariteit te tonen door massaal vanaf hun balkon liederen
te zingen.

Sociale bewegingen moeten kunnen vertrouwen op onafhankelijke medische en
wetenschappelijke expertise om te weten welke maatregelen effectief en onmisbaar zijn en om
internationale uitwisseling te stimuleren. Artsen en onderzoekers moeten zich met hen
bezighouden.

Ten slotte is de zelfwerkzaamheid van de sociale beweging een onvervangbare democratische
garantie. Het autoritaire karakter van de bevoegdheden kan, in tijden van noodsituaties op
gezondheidsgebied, worden versterkt in naam van de efficiëntie. Een zo breed mogelijk
gezamenlijk actiefront moet zich tegen deze dominante trend verzetten.

 

Een wereldwijde crisis van de kapitalistische orde

Een pandemie is een belangrijke test voor een samenleving. De situatie in Lombardije, in NoordItalië, is een dramatische illustratie van wat er met de dominante orde gebeurt. Lombardije is een
van de rijkste regio’s van Europa met een van de beste ziekenhuissystemen. Dat is echter
verzwakt door het neoliberale beleid. Het is nu ten onder gegaan door de stroom van ernstig
zieke patiënten, zozeer zelfs dat de Vereniging van Anesthesisten in Reanimatie de opdracht heeft
gegeven om patiënten uit te plaatsen en alleen de patiënten met de grootste levensverwachting
te behandelen, waardoor de anderen zullen sterven.

Dit is geen eenmalige situatie, zoals wanneer eerstehulpverleners na een ongeval met meerdere
slachtoffers moeten beslissen wie ze eerst moeten behandelen, maar een systematisch falen dat
vermeden had kunnen worden als het gezondheidsbeleid anders was geweest. In vredestijd
maken de tekorten het noodzakelijk om oorlogsgeneeskunde toe te passen, waarbij men de
pogingen om iedereen te redden opgeeft! Dit is een vreselijke breuk in de solidariteit die
plaatsvindt in een van de regio’s op de wereld die het meest ontwikkeld is op het vlak van de
economie en de gezondheidszorg – en die zich morgen misschien ook elders in Europa zal
voordoen.

 

Een duidelijke veroordeling van de dominante kapitalistische orde

De vraag is niet of de Covid-19 pandemie zich morgen zal ‘normaliseren’, maar ten koste van
hoeveel doden, hoeveel sociale onrust. Dit is een steeds terugkerende vraag, want we leven in
een tijd van terugkeer van grote epidemieën (SARS, AIDS, H1N1, Zika, Ebola…). De chronische
gezondheidscrisis gaat nu samen met de wereldwijde ecologische crisis (waarvan de opwarming
van de aarde één van de aspecten is), de permanente staat van oorlog, de instabiliteit van de
neoliberale globalisering en de financialisering van het kapitaal, de schuldencrisis, de toename
van de onzekerheid en de desintegratie van het sociale weefsel, de opkomst van steeds
autoritairdere regimes, discriminatie, racisme en xenofobie…

De strijd tegen de gezondheidscrisis vereist een concrete bestrijding van de dictatuur van de
lobby’s van multinationals, de farmaceutische- en de agro-industrie die zich verzetten tegen de
agro-ecologie en de agro-bosbouw die de heropbouw van evenwichtige ecosystemen mogelijk
maken. Het vereist het opleggen van een stedelijke hervorming om een einde te maken aan
ongezonde megasteden. In het algemeen, tegenover de logica van winstbejag die van de gratis
zorg: elke zieke moet gratis behandeld worden, ongeacht zijn of haar sociale status… Ons leven is
meer waard dan hun winst.

Ecosocialisme is het alternatief voor deze wereldwijde crisis van de kapitalistische samenleving.
Het antwoord op de gezondheidscrisis zou moeten zijn dat we in actie komen samen met de
andere gebieden van de strijd om dit alternatief te bereiken. Een dergelijke samenloop van
ecosocialistische-, feministische- en arbeidersstrijd moet als doel hebben het kapitalistische
systeem dat ons en de planeet doodt op te ruimen en een nieuwe samenleving op te bouwen.

Deze verklaring van het uitvoerend bureau van de Vierde Internationale werd op 17 maart
uitgebracht en gepublieerd op International Viewpoint. Nederlandse vertaling
redactie Grenzeloos